🌟 Perjanjian Abrahamik: Sebelum atau Selepas Ujian Pengorbanan Berlaku?

Perjanjian Abrahamik merupakan asas yang sangat penting dan mendalam dalam warisan bersama tiga agama besar—Yahudi, Kristian, dan Islam. Namun, satu persoalan teologi yang signifikan masih sering dibahaskan: Adakah perjanjian ini ditetapkan sebelum atau selepas peristiwa ujian pengorbanan anak Nabi Ibrahim? Jawapannya bergantung kepada cara teks suci dibaca serta bagaimana tradisi-tradisi berbeza mentafsir urutan peristiwa tersebut.

⸻

1. 📜 Urutan Kanonik dalam Bible (Perjanjian Lama)

Menurut susunan teks yang standard dalam Bible Ibrani/Perjanjian Lama, perjanjian Abrahamik ditetapkan sebelum peristiwa ujian pengorbanan:

• Kejadian 15 — Tuhan berjanji secara jelas kepada Abraham bahawa keturunannya akan menjadi sangat banyak serta diberikan tanah Kanaan.

• Kejadian 17 — Perjanjian ini diteguhkan dan diperincikan; nama Abram ditukar kepada Abraham, dan amalan khatan diperkenalkan sebagai tanda zahir perjanjian tersebut.

• Kejadian 22 — Hanya selepas itu, barulah diceritakan peristiwa “Akedah” (dalam bahasa Ibrani bermaksud “pengikatan”, iaitu merujuk kepada pengikatan Ishak), di mana Abraham diuji dengan perintah untuk mengorbankan anaknya.

Dalam susunan kanonik ini, perjanjian didahulukan, manakala peristiwa pengorbanan menyusul sebagai ujian ilahi yang mendalam terhadap kesetiaan dan keimanan Abraham.

⸻

2. 🕋 Perspektif al-Qur’an — Perjanjian Selepas Pengorbanan

Al-Qur’an menampilkan susunan makna yang berbeza dan lebih bersifat bersyarat. Dalam perspektif ini, perjanjian bukan mendahului, tetapi diberikan selepas kejayaan dalam ujian pengorbanan:

• Surah al-Saffāt (37:100–113) — Nabi Ibrahim melihat dalam mimpi bahawa beliau perlu mengorbankan anaknya (dalam tradisi Islam dikenal pasti sebagai Nabi Ismail). Kedua-duanya menunjukkan ketaatan yang sepenuhnya, lalu Allah menggantikan anak tersebut dengan sembelihan yang besar.

• Surah al-Baqarah (2:124) — Ayat ini secara eksplisit menyatakan bahawa kepimpinan (imāmah) diberikan selepas Ibrahim berjaya menunaikan ujian-ujian tersebut:

“Dan (ingatlah) ketika Ibrahim diuji oleh Tuhannya dengan beberapa kalimah, lalu dia menyempurnakannya. Allah berfirman: ‘Sesungguhnya Aku menjadikan engkau imam bagi manusia.’…”

Di sini, perjanjian dilihat sebagai ganjaran ilahi yang bersyarat, bukan pemberian awal tanpa syarat.

Implikasi Utama:

1. Ketaatan Sebelum Perjanjian

Ujian pengorbanan menjadi titik kemuncak yang menentukan kelayakan Ibrahim sebagai pemimpin umat manusia.

2. Peranan Nabi Ismail

Oleh kerana Ismail dikaitkan dengan peristiwa pengorbanan, perjanjian ini difahami berkembang melalui jalur keturunannya, termasuk pembinaan Kaabah (al-Baqarah 2:125–129).

3. Perjanjian Bersyarat dan Selektif

Al-Qur’an menegaskan bahawa perjanjian hanya berlaku kepada keturunan yang benar-benar adil dan tidak zalim—bukan secara automatik kepada semua.

Maka, dalam kerangka Qur’ani, perjanjian itu merupakan suatu bentuk pengesahan ilahi yang dianugerahkan selepas kejayaan dalam ujian keimanan yang tertinggi.

⸻

3. 📖 Tafsiran Akademik: Pembacaan Semula Kitab Kejadian (Academic Analysis: A Reinterpretation of Genesis)

Sebahagian sarjana moden mencadangkan bahawa Kitab Kejadian sendiri boleh difahami melalui susunan yang berbeza secara konseptual, iaitu dalam bentuk susunan non-kanonikal.

1. Kejadian 22 (Pengorbanan) — Tindakan Abraham yang sanggup mengorbankan anaknya menunjukkan tahap keimanan yang paling tinggi dan tulen.

2. Kejadian 22:17 (Janji) — Selepas itu, Tuhan mengulangi janji untuk melipatgandakan keturunannya seperti bintang di langit dan pasir di pantai.

3. Kejadian 17 (Perjanjian) — Gelaran “bapa kepada banyak bangsa” ditafsirkan sebagai konsekuensi daripada ketaatan Abraham, bukan sebagai prasyarat awal. Pendekatan ini berasaskan pembacaan semula yang meletakkan kitab Kejadian 22 sebagai peristiwa yang secara teologis mendahului Kejadian 17, walaupun susunan kanoniknya menunjukkan sebaliknya.

Pendekatan ini memberi penekanan kepada kedudukan Nabi Ismail sebagai anak sulung yang telah dikhatan lebih awal, sekali gus dilihat sebagai tokoh penting dalam kesinambungan perjanjian yang melahirkan banyak bangsa.

⸻

4. 🧭 Perbandingan Perspektif

Dalam tradisi Yahudi dan Kristian, susunan peristiwa difahami secara kanonik, iaitu perjanjian antara Tuhan dan Abraham ditetapkan terlebih dahulu dalam Kejadian 15 dan 17, kemudian diikuti oleh peristiwa pengorbanan dalam Kejadian 22 sebagai ujian terhadap kesetiaan Abraham.

Sebaliknya, dalam pemahaman Qur’ani, urutan maknanya berbeza. Peristiwa pengorbanan yang dirakam dalam Surah al-Saffāt (37:100–113) didahulukan sebagai ujian keimanan yang tertinggi, kemudian barulah perjanjian kepimpinan (imāmah) diteguhkan dalam Surah al-Baqarah (2:124), diikuti dengan peranan Nabi Ibrahim dan Nabi Ismail dalam pembinaan Kaabah (2:125–129) sebagai manifestasi kesinambungan perjanjian tersebut.

Manakala dalam tafsiran sebahagian sarjana moden, teks Kitab Kejadian boleh dibaca semula secara konseptual dalam kerangka susunan non-kanonikal, di mana peristiwa dalam Kejadian 22—yang menzahirkan ketaatan mutlak Abraham—difahami sebagai asas kepada pengisytiharan perjanjian dalam Kejadian 17.

Dalam erti kata lain, Kejadian 22 diberi keutamaan secara teologis berbanding Kejadian 17, meskipun susunan kanoniknya berbeza, dan hal ini telah mendorong sebahagian sarjana untuk mencadangkan kemungkinan berlakunya interpolasi atau penyuntingan redaksional dalam struktur kronologi teks tersebut.

Dalam pendekatan ini, status Abraham sebagai “bapa kepada banyak bangsa” dilihat sebagai hasil daripada ketaatan tersebut, bukan sebagai prasyarat yang mendahuluinya.

⸻

✨ Kesimpulan

Persoalan sama ada perjanjian Abrahamik berlaku sebelum atau selepas peristiwa pengorbanan membuka ruang kepada perbezaan teologi yang mendalam dan kompleks.

• Dalam tradisi Yahudi dan Kristian, perjanjian diberikan terlebih dahulu, kemudian diuji melalui peristiwa pengorbanan.

• Dalam Islam, perjanjian diberikan selepas kejayaan dalam ujian tersebut, menekankan bahawa ketaatan adalah syarat utama bagi kepimpinan ilahi.

• Dalam beberapa pendekatan akademik berasaskan susunan non-kanonikal, teks Kejadian dapat ditafsir semula sebagai mendahulukan peristiwa pengorbanan sebelum pengisytiharan perjanjian.

Namun demikian, semua perspektif ini bersatu pada satu hakikat yang sama: keimanan yang teguh dan ketaatan yang mutlak Nabi Ibrahim menjadi teras utama kepada janji dan perjanjian Ilahi—sama ada sebagai asas, syarat, atau pengesahan terakhir.